2009-cu ilin ilk 4 ayı ərzində respublikanın rezident və qeyri-rezidentləri tərəfindən 116 ölkə ilə aparılmış ticarət əməliyyatlarının həcmi 5354274,0 min ABŞ dolları olmuşdur. Bu müddət ərzində 3537099,8 min ABŞ dolları dəyərində 1138 adda mal ixrac, 1817174,2 min ABŞ dolları dəyərində 4518 adda mal isə idxal olunmuş, ixrac-idxal əməliyyatları üzrə müsbət saldo 1719925,6 min ABŞ dolları təşkil etmişdir.

O cümlədən, respublikaya 8977,4 min ABŞ dolları dəyərində 372,8 ton əmtəə dövlət, hökumət və beynəlxalq təşkilatların xətti ilə təmənnasız kömək, humanitar yük və texniki yardım kimi daxil olmuşdur.

2008-ci ilin ilk 4 ayına nisbətən 2009-cu ilin ilk 4 ayında ixrac əməliyyatlarının həcmi 8,31% (320396,5 min ABŞ dolları), idxal əməliyyatlarının həcmi isə 5,60% (107829,7 min ABŞ dolları) azalmışdır.

Müvəqqəti ixrac rejimində ölkəmizdən 43502,3 min ABŞ dolları dəyərində mal ixrac edilmiş, 116363,5 min ABŞ dolları dəyərində mal isə ölkəyə müvəqqəti idxal edilmişdir.

2009-cu ilin ilk 4 ayı ərzində müxtəlif növ nəqliyyat vasitələrindən istifadə etməklə 13071,8 min ton yük daşınmışdır. Bu da keçən ilin müvafiq dövrünə nisbətən 138,75% təşkil etmişdir. Bunlardan 10775,9 min ton ixrac, 2295,9 min ton isə idxal əməliyyatlarının payına düşür. İxrac əməliyyatlarında əsasən dəniz (101,5 min ton), dəmiryolu (1008,4 min ton), avtomobil (122,8 min ton), hava (22,3 min ton) və stasionar nəqletmə (boru kəməri) (9518,7 min ton) nəqliyyat vasitələrindən istifadə olunmuşdur. İdxal əməliyyatlarında dəniz (60,0 min ton), dəmiryolu (1761,1 min ton), avtomobil (453,7 min ton) və hava (7,8 min ton) nəqliyyat vasitələrinə üstünlük verilmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, daşınmalarda nəqliyyat vasitələrindən istifadənin vəziyyətinin təhlili yalnız yük gömrük bəyannamələri (YGB) əsasında aparılmışdır.

Göstərilən müddət ərzində gömrük orqanlarında 63530 (əlavə vərəqlə birlikdə 86357) ədəd YGB rəsmiləşdirilmişdir. Bunlardan 8856 (əlavə vərəqlə birlikdə 9865) ədəd ixrac, 54674 (əlavə vərəqlə birlikdə 76492) ədəd idxal YGB-dir. 2009-cu ilin ilk 4 ayında YGB-lərin ümumi sayı 2008-ci ilin müvafiq dövrünə nisbətən 86,85% təşkil etmiş və ya 9617 ədəd bəyannamə az olmuşdur. O cümlədən ixracda azalma 4438 (66,62%) ədəd, idxalda isə 5179 (91,35%) ədəd YGB olmuşdur.

Tranzit olaraq Azərbaycan Respublikası ərazisindən 2028,3 min ton yük keçirilmişdir. Tranzit yüklər əsasən İsveçrə (840,1 min ton), İtaliya (299,1 min ton), Bermud adaları (205,6 min ton), Gürcüstan (191,0 min ton), Türkmənistan (183,7 min ton), İran (85,0 min ton), Tacikistan (76,0 min ton), Rusiya (62,1 min ton) və Türkiyə (41,6 min ton) dövlətlərinə göndərilmişdir. Azərbaycan Respublikası ərazisindən daşınan tranzit yükün miqdarı keçən ilin müvafiq dövrünə nisbətən 89,71% olmuş və ya 232,7 min ton azalmışdır.

2009-cu ilin ilk 4 ayı ərzində ixrac-idxal əməliyyatlarının həcminin aylar üzrə dəyişməsi aşağıdakı kimi olmuşdur:

- ixrac əməliyyatlarının həcminin yüksək həddi aprel ayında (1054819,6 min ABŞ dolları), aşağı həddi isə yanvar ayında (694489,9 min ABŞ dolları) olmuşdur;

- idxal əməliyyatlarının həcminin yüksək həddi yanvar ayında (518167,1 min ABŞ dolları), aşağı həddi isə mart ayında (395922,5 min ABŞ dolları) olmuşdur;

- aprel ayında ixrac əməliyyatlarının həcmi mart ayı ilə müqayisədə 64919,6 min ABŞ dolları, idxal əməliyyatlarının həcmi isə 99022,0 min ABŞ dolları həcmində artmışdır;

- ixrac əməliyyatlarında orta aylıq artım 120109,9 min ABŞ dolları, idxal əməliyyatlarında isə orta aylıq azalma 7740,9 min ABŞ dolları olmuşdur.

Fiziki şəxslər tərəfindən respublikaya gətirilən 80191,1 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə gömrük mədaxil orderləri (GMO) ilə rəsmiləşdirilmişdir. Keçən ilin müvafiq dövrünə nisbətən GMO ilə rəsmiləşdirilən yüklərin dəyəri 176,76% təşkil etmiş və ya 34824,8 min ABŞ dolları çox olmuşdur.

İdxal-ixrac əməliyyatlarının saziş növləri üzrə təhlili göstərir ki, 2009-cu ilin ilk 4 ayı ərzində 21, 41 və 80 saziş növlərinə üstünlük verilib.

 

                                                          İxracda:                 İdxalda:

 

01 (milli valyuta ilə hesablaşma)            -0,17 %                   -0,55 %

21 (SDV ilə hesablaşma)                      -96,41 %                 -77,54 %

23 (dövlət krediti üzrə hesablaşma)        -0,02 %                   -3,88 %

41 (qapalı dövriyyəli valyuta)                  -0,34 %                   -3,75 %

80 (digərləri)                                        -3,05 %                   -14,28 %

 

İxrac və idxalın strukturunda gömrük nəzarətindən keçən əsas əmtəələrin payı (%-lə) aşağıdakı kimidir (2008-ci ilin ilk 4 ayına nisbətən müqayisə statistik dəyərə görə aparılmışdır):

İxracda: xam neft - 83,07% (2008-ci ilin ilk 4 ayıının ixracına nisbətən 106,55%), neft məhsulları - 8,68% (47,28%), bitki və heyvan mənşəli yağlar - 1,15% (95,03%), meyvə-tərəvəz - 0,52% (65,06%), qara metallar və onlardan hazırlanan məmulatlar - 0,47% (49,02%), alüminium və ondan hazırlanan məmulatlar - 0,32% (26,80%), kimya sənayesi məhsulları - 0,13% (11,09%), alkoqollu və alkoqolsuz içkilər - 0,08% (43,19%), pambıq - 0,04% (36,30%), tütün və tütün məmulatları - 0,04% (117,42%) təşkil edir. Qalan əmtəələrin payına 5,50% düşür.

İdxalda: maşın və elektrik aparatları, avadanlıqlar, elektrotexniki avadanlıqlar və onların ehtiyat hissələri - 34,02% (2008-ci ilin ilk 4 ayının idxalına nisbətən 113,04%), ərzaq məhsulları - 13,46% (95,66%), nəqliyyat vasitələri və onların hissələri - 12,82% (61,89%), qara metallar və onlardan hazırlanan məmulatlar - 8,86% (97,68%), əczaçılıq məhsulları - 1,99% (98,79%), oduncaq və ondan hazırlanan məmulatlar - 0,98% (75,60%), xalq istehlakı malları - 0,71% (77,04%), mebel - 0,64% (114,40%) təşkil edir. Qalan əmtəələrin payına 26,52% düşür.

 

 

1) Neft (xam)                                        9209382,9 t            2938373,3

1.1) Boru kəməri ilə 01.05.2009-cu

ilə qədər gedən xam neft (sayğac

göstəricilərinə əsasən)

-Şimal boru kəməri ilə                           835315,0 t

-Supsa boru kəməri ilə                          1483620,0 t

-Bakı-Tbilisi-Ceyhan                              10487952,1 t

1.2) Dəmiryolu nəqliyyatı

01.05.2009-cu ilə qədər yola

salınan xam neft (şərti YGB)                  402343,2 t

2) Neft emal məhsulları                          895039,0 t              306942,3

o cümlədən, saziş növləri üzrə:

- sərbəst dönərli valyuta ilə                     882787,1 t              299673,6

- digərləri                                              3562,8 t                  1388,5

2.1) 01.05.2009-cu ilə qədər şərti

bəyannamə ilə yola salın. rəsmiləş-

dirilməmiş neft məhsulları                       107136,3 t

3) Bitki və heyvan mənş.yağ.                  16653,2 t                40620,4                 59,1 %

4) Spirtli içkilər                                      2068956,1 L            2785,5                  46,0 %

5) Tütün                                                557,9 t                   1258,8                   58,1%

6) Tütün məmulatı                                  122500,0 min əd.    93,7                      246,5 %

7) Qara metallar                                     15789,8 t               7077,1                   40,0 %

8) Alüminium                                         11999,5 t               11151,3                  58,9 %

9) Çay                                                   1790,2 t                7811,1                    108,4 %

10) Pambıq mahlıcı                                 1733,1 t                1583,5                    39,0 %

11) Elektrik enerjisi                                 132,6 mln. kvt/s     4552,6

12) Təbii qaz                                          411668,3 min kub/m74714,7

 

 

 

1) Ət və ət məhsulları                             7626,6 t                   5304,0                 118,7 %

    - humanitar yardım                             36,9 t                      36,9

2) Buğda                                               456146,3 t               81630,5                127,3 %

3) Un                                                    25124,5 t                 5428,4                  1015,8 %

4) Şəkər                                               84781,3 t                 28152,0                 105,8 %

5) Yağ                                                  30883,9 t                 27976,9                 75,1 %

 - kərə yağı                                           4155,9 t                   6299,6

 - bitki və heyvan mən.yağ.                     26728,0 t                 21677,3

6) Çay                                                  3147,9 t                   6855,1                  119,0 %

7) Spirt                                                 418733,6 L               428,6                    57,4 %

8) Spirtli içkilər                                      2301178,0 L             4143,8                  72,4 %

9) Tütün                                                556,0 t                     1038,7                  52,1 %

10) Tütün məmulatı                                2820100,6 min əd.    57517,3                 93,5 %

11) Qara metallar                                   131827,1 t               38926,7                 57,3 %

12) Minik avtomobilləri

 -YGB əsasında                                     6980 əd.                  65774,5                 49,1 %

 -GMO əsasında                                    14891 əd.                 76171,5

13) Neft məhsulları                                 14435,6 t                 16078,9

14) Elektrik enerjisi                                46,5 mln. kvt/s          1694,0

 

Xam neft Dövlət Neft Şirkətinin Marketinq və İqtisadi Əməliyyatlar İdarəsi (9209382,9 ton (100,00%)) tərəfindən ixrac edilmişdir. Neft məhsullarının ixracında Dövlət Neft Şirkətinin Marketinq və İqtisadi Əməliyyatlar İdarəsi (845186,9 ton (94,43%)), "Azneftyağ" İstehsalat Birliyi (32255,3 tonu (3,60%)), "Azərbaycan Hava Yolları" QSC (8689,1 ton (0,97%)), və "Monolit-D LTD" firması (5344,9 ton (0,60%)) üstünlük təşkil edir.

Respublikanın rezident və qeyri-rezidentləri xarici ölkələrə (MDB-dən başqa) 3207595,5 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə (ümumi ixraca nisbətən 90,68%) çıxarmışlar, o cümlədən, 3195409,7 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə sərbəst dönərli valyuta ilə (ixraca nisbətən 99,62%) və 11164,9 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə digər sazişlər hesabına (ixraca nisbətən 0,35%) çıxarılmışdır.

Eyni zamanda respublikaya xarici ölkələrdən (MDB-dən başqa) 1255112,1 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə (ümumi idxala nisbətən 69,07%) gətirilmişdir. Onlardan 947698,6 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə sərbəst dönərli valyutaya (idxala nisbətən 75,51%) və 236549,5 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə digər sazişlər hesabına (ixraca nisbətən 18,85 %) gətirilmişdir.

Xarici ölkələr (MDB-dən başqa) üzrə müsbət saldo 1952483,5 min ABŞ dolları təşkil edir.

Respublikadan xarici ölkələrə (MDB-dən başqa) əsasən mineral yanacaq, neft və onların emal məhsulları, bitumlu minerallar (ixraca nisbətən 98,46%); alüminium və alüminium məmulatları (0,35%); polimer materiallar və onlardan hazırlanan məmulatlar (0,23%); qara metallar (0,22%); ətdən, balıqdan hazır məhsullar (0,15%) ixrac edilmişdir.

Xarici ölkələrdən (MDB-dən başqa) həmin müddətdə respublikaya əsasən avadanlıqlar və mexaniki qurğular (idxala nisbətən 25,00%); elektrik maşınları və avadanlıqları, onların hissələri (13,46%); quru nəqliyyat vasitələri (11,35%); qara metallardan məmulatlar (8,69%); optik, fotoqrafiya, kinematoqrafiya, ölçmə, nəzarət, ən dəqiq tibbi və ya cərrahi cihaz və aparatlar; onların hissələri və ləvazimatları (6,24%) idxal edilmişdir.

Respublikanın rezident və qeyri-rezidentləri MDB ölkələrinə 329504,3 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə (ümumi ixraca nisbətən 9,32%) çıxarmışlar, o cümlədən, 214871,7 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə sərbəst dönərli valyuta ilə (ixraca nisbətən 65,21%), 96804,2 min ABŞ dolları dəyərində digər sazişlərlə (ixraca nisbətən 29,38%) və 11893,9 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə qapalı valyutaya hesablaşmalar ilə (ixraca nisbətən 3,61%) çıxarılmışdır.

Eyni zamanda respublikaya MDB ölkələrindən 562062,1 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə (ümumi idxala nisbətən 30,93%) gətirilmişdir. Onlardan 461321,7 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə sərbəst dönərli valyutaya (idxala nisbətən 82,08%), 60942,3 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə qapalı valyutaya hesablaşmalar ilə (idxala nisbətən 10,84 %) və 22993,0 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə digər sazişlərlə (idxala nisbətən 4,09%) gətirilmişdir.

MDB ölkələri üzrə mənfi saldo 232557,8 min ABŞ dolları təşkil edir.

Respublikadan MDB ölkələrinə əsasən mineral yanacaq, neft və onların emal məhsulları, bitumlu minerallar (ixraca nisbətən 51,82%); heyvan və ya bitki mənşəli piylər və yağlar (12,27%); şəkər və şəkərdən hazırlanan qənnadı məmulatı (6,23%); meyvə (3,86%); gəmilər, qayıqlar və digər üzən vasitələr (3,36%) ixrac edilmişdir.

MDB ölkələrindən respublikaya təhlil olunan müddət ərzində elektrik maşınları və avadanlıqları, onların hissələri (idxala nisbətən 15,69%); dənli bitkilər (15,45%); quru nəqliyyat vasitələri (9,31%); avadanlıqlar və mexaniki qurğular (8,42%); tütün və tütünün sənaye əvəzediciləri (5,37%) idxal edilmişdir.

 

 

İtaliya                     1146465,19            32,41      

ABŞ                       423591,26              11,98      

Fransa                    365418,75              10,33      

İsrail                       268326,84              7,59        

Gürcüstan               162665,22              4,60        

İndoneziya               130320,84              3,68        

Kanada                   129715,41              3,67        

Rusiya                    110309,10              3,12        

Koreya                    93388,00                2,64        

Tayvan                    81564,12                2,31        

 

 

Rusiya                    317598,17              17,48

Türkiyə                    242834,38              13,36

Almaniya                 205720,71              11,32

Ukrayna                   165052,45              9,08

B. Britaniya              109721,03              6,04

Çin                          103080,00              5,67

ABŞ                        94758,24                5,21

Fransa                     53985,04                2,97

Yaponiya                  42636,00                2,35

Belarus                    37348,07                2,06

 

Qeyd etmək lazımdır ki, hesabat dövründə xarici ticarətlə 5463 hüquqi və fiziki şəxs məşğul olmuşdur. Bunlardan 2725-i hüquqi, 2738-i isə fiziki şəxslərdir. İxrac əməliyyatlarında dövlət sektorunun payı 3353067,1 min ABŞ dolları (94,80%), özəl sektorun 169567,9 min ABŞ dolları (4,79%), fiziki şəxslərin payı isə 14464,8 min ABŞ dolları (0,41%) olmuşdur. İdxal əməliyyatlarında dövlət sektorunun payı 466773,7 min ABŞ dolları (25,69%), özəl sektorun payı 1266522,0 min ABŞ dolları (69,69%), fiziki şəxslərin payı isə 83878,5 min ABŞ dolları (4,62%) olmuşdur.

Yuxarıda göstərilən bütün göstəricilər cari valyuta məzənnəsi əsasında hesablanmışdır.