2009-cu il ərzində respublikanın rezident və qeyri-rezidentləri tərəfindən 138 ölkə ilə aparılmış ticarət əməliyyatlarının həcmi 20818221,2 min ABŞ dolları olmuşdur. Bu müddət ərzində 14698496,6 min ABŞ dolları dəyərində 2071 adda mal ixrac, 6119724,7 min ABŞ dolları dəyərində 5854 adda mal isə idxal olunmuş, ixrac-idxal əməliyyatları üzrə müsbət saldo 8578771,8 min ABŞ dolları təşkil etmişdir.

O cümlədən, respublikaya 28392,3 min ABŞ dolları dəyərində 1824,9 ton əmtəə dövlət, hökumət və beynəlxalq təşkilatların xətti ilə təmənnasız kömək, humanitar yük və texniki yardım kimi daxil olmuşdur.

2008-ci ilə nisbətən 2009-cu ildə ixrac əməliyyatlarının həcmi 69,22% (33057543,6 min ABŞ dolları), idxal əməliyyatlarının həcmi isə 14,64% (1049728,8 min ABŞ dolları) azalmışdır.

Müvəqqəti ixrac rejimində ölkəmizdən 138043,7 min ABŞ dolları dəyərində mal ixrac edilmiş, 452774,2 min ABŞ dolları dəyərində mal isə ölkəyə müvəqqəti idxal edilmişdir.

2009-cu il ərzində müxtəlif növ nəqliyyat vasitələrindən istifadə etməklə 41386,3 min ton yük daşınmışdır. Bu da keçən ilin müvafiq dövrünə nisbətən 44,30% təşkil etmişdir. Bunlardan 33975,6 min ton ixrac, 7410,6 min ton isə idxal əməliyyatlarının payına düşür. İxrac əməliyyatlarında əsasən dəniz (286,8 min ton), dəmiryolu (3220,5 min ton), avtomobil (458,9 min ton), hava (1668,3 min ton) və stasionar nəqletmə (boru kəməri) (28335,1 min ton) nəqliyyat vasitələrindən istifadə olunmuşdur. İdxal əməliyyatlarında dəniz (371,7 min ton), dəmiryolu (5456,0 min ton), avtomobil (1521,3 min ton) və hava (22,7 min ton) nəqliyyat vasitələrinə üstünlük verilmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, daşınmalarda nəqliyyat vasitələrindən istifadənin vəziyyətinin təhlili yalnız yük gömrük bəyannamələri (YGB) əsasında aparılmışdır.

Göstərilən müddət ərzində gömrük orqanlarında 206486 (əlavə vərəqlə birlikdə 283108) ədəd YGB rəsmiləşdirilmişdir. Bunlardan 34885 (əlavə vərəqlə birlikdə 40144) ədəd ixrac, 171601 (əlavə vərəqlə birlikdə 242964) ədəd idxal YGB-dir. 2009-cu ildə YGB-lərin ümumi sayı 2008-ci ilə nisbətən 84,93% təşkil etmiş və ya 36626 ədəd bəyannamə az olmuşdur. O cümlədən, ixracda azalma 9144 (79,23%) ədəd, idxalda isə 27482 (88,20%) ədəd YGB olmuşdur.

Tranzit olaraq Azərbaycan Respublikası ərazisindən 6681,7 min ton yük keçirilmişdir. Tranzit yüklər əsasən İsveçrə (2114,8 min ton), İtaliya (1433,2 min ton), Bermud adaları (1422,9 min ton), Gürcüstan (540,9 min ton), Tacikistan (338,7 min ton), Türkmənistan (302,7 min ton), Rusiya (142,0 min ton), Türkiyə (100,2 min ton) və İran (139,8 min ton) dövlətlərinə göndərilmişdir. Azərbaycan Respublikası ərazisindən daşınan tranzit yükün miqdarı keçən ilin müvafiq dövrünə nisbətən 101,31% olmuş və ya 86,2 min ton azalmışdır.

2009-cu il ərzində ixrac-idxal əməliyyatlarının həcminin aylar üzrə dəyişməsi aşağıdakı kimi olmuşdur:

- ixrac əməliyyatlarının həcminin yüksək həddi noyabr ayında (1605135,4 min ABŞ dolları), aşağı həddi isə yanvar ayında (694489,9 min ABŞ dolları) olmuşdur;

- idxal əməliyyatlarının həcminin yüksək həddi dekabr ayında (669766,7 min ABŞ dolları), aşağı həddi isə mart ayında (401491,6 min ABŞ dolları) olmuşdur;

- dekabr ayında ixrac əməliyyatlarının həcmi noyabr ayı ilə müqayisədə 72268,3 min ABŞ dolları həcmində azalmışdır;

- dekabr ayında idxal əməliyyatlarının həcmi noyabr ayı ilə müqayisədə 178892,2 min ABŞ dolları həcmində artmışdır;

- ixrac əməliyyatlarında orta aylıq artım 76216,1 min ABŞ dolları, idxal əməliyyatlarında isə orta aylıq artım 14020,6 min ABŞ dolları olmuşdur.

Fiziki şəxslər tərəfindən respublikaya gətirilən 216355,9 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə gömrük mədaxil orderləri (GMO) ilə rəsmiləşdirilmişdir. Keçən ilin müvafiq dövrünə nisbətən GMO ilə rəsmiləşdirilən yüklərin dəyəri 77,02% təşkil etmiş və ya 64558,9 min ABŞ dolları çox olmuşdur.

İdxal-ixrac əməliyyatlarının saziş növləri üzrə təhlili göstərir ki, 2009-cu il ərzində 01, 21, 41 və 80 saziş növlərinə üstünlük verilib:

 

 

01 (milli valyuta ilə hesablaşma)         -3,25 %                   -0,58 %

21 (SDV ilə hesablaşma)                      -91,73 %                 -76,94 %

23 (dövlət krediti üzrə hesablaşma)    -0,01 %                   -7,56 %

41 (qapalı dövriyyəli valyuta)                  -0,93 %                   -3,75 %

80 (digərləri)                                             -4,08 %                   -11,17 %

 

İxrac və idxalın strukturunda gömrük nəzarətindən keçən əsas əmtəələrin payı (%-lə) aşağıdakı kimidir (2008-ci ilə nisbətən müqayisə statistik dəyərə görə aparılmışdır):

İxracda: xam neft - 81,57% (2008-ci ilin ixracına nisbətən 27,14%), neft məhsulları - 10,09% (72,18%), meyvə-tərəvəz - 1,31% (89,07%), bitki və heyvan mənşəli yağlar - 0,88% (104,41%), qara metallar və onlardan hazırlanan məmulatlar - 0,70% (44,70%), kimya sənayesi məhsulları - 0,23% (31,30%), pambıq - 0,12% (119,27%), alüminium və ondan hazırlanan məmulatlar - 0,08% (9,85%), alkoqollu və alkoqolsuz içkilər - 0,08% (59,95%), tütün və tütün məmulatları - 0,04% (129,11%) təşkil edir. Qalan əmtəələrin payına 4,91% düşür.

İdxalda: maşın və elektrik aparatları, avadanlıqlar, elektrotexniki avadanlıqlar və onların ehtiyat hissələri - 34,79% (2008-ci ilin idxalına nisbətən 96,41%), nəqliyyat vasitələri və onların hissələri - 12,76% (64,07%), ərzaq məhsulları - 11,60% (79,28%), qara metallar və onlardan hazırlanan məmulatlar - 9,09% (83,28%), əczaçılıq məhsulları - 2,32% (131,51%), oduncaq və ondan hazırlanan məmulatlar - 1,41% (103,99%), xalq istehlakı malları - 0,76% (90,55%), mebel - 0,70% (107,65%) təşkil edir. Qalan əmtəələrin payına 26,57% düşür.

 

 

  

1) Neft (xam)                                         27829459,4 t             11989737,7

1.1) Boru kəməri ilə 01.01.2010-cu

ilə qədər gedən xam neft (sayğac

göstəricilərinə əsasən)

-Şimal boru kəməri ilə                        2484478,0 t

-Supsa boru kəməri ilə                       4235389,1 t

-Bakı-Tbilisi-Ceyhan                            34570626,9 t

1.2) Dəmiryolu nəqliyyatı

01.01.2010-cu ilə qədər yola

salınan xam neft (şərti YGB)              1399789,1 t

2) Neft emal məhsulları                      3095091,4 t                1482792,1

o cümlədən, saziş növləri üzrə:

- sərbəst dönərli valyuta ilə                2298601,6 t                994477,7

- milli valyuta ilə                                    774136,2 t                  475895,7

- digərləri                                               22353,6 t                     12418,7

2.1) 01.01.2010-cu ilə qədər şərti

bəyannamə ilə yola salın. rəsmi-

ləşdirilməmiş neft məhsulları           464482,9 t

3) Bitki və heyvan mənş.yağ.              54649,7 t                     128867,6                  76,3 %

4) Spirtli içkilər                                      7449385,3 L               11138,7                     64,3 %

5) Tütün                                                 1767,1 t                        4025,5                       78,2 %

6) Tütün məmulatı                               206206,0 min əd.       1216,1                      158,8 %

7) Qara metallar                                   45588,4 t                      20046,4                   49,8 %

8) Alüminium                                        13441,5 t                      12046,5                    22,0 %

9) Çay                                                     6266,5 t                        26947,3                   119,3 %

10) Pambıq mahlıcı                             17371,6 t                      17358,5                   121,4 %

11) Elektrik enerjisi                              710,4 mln. kvt/s          27939,0

12) Təbii qaz                                          671711,4 min kub/m125321,9