2004-cü ilin birinci rübü ərzində respublikanın xarici ticarətinin vəziyyəti

2004-cü ilin birinci rübü ərzində respublikanın rezident və qeyri-rezidentləri tərəfindən 99 ölkə ilə aparılmış ticarət əməliyyatlarının həcmi 1375124.9 min ABŞ dolları olmuşdur. Bu müddət ərzində 694449.0 min ABŞ dolları dəyərində 578 adda mal ixrac, 680675.9 min ABŞ dolları dəyərində 3541 adda mal isə idxal olunmuş, ixrac-idxal əməliyyatları üzrə müsbət saldo 13773.1 min ABŞ dolları təşkil etmişdir. O cümlədən,

- respublikaya 5233.5 min ABŞ dolları dəyərində 2519.9 ton dövlət, hökumət və beynəlxalq təşkilatların xəttilə təmannasız kömək, humanitar yük və texniki yardım daxil olmuşdur.

2003-cü ilin I rübünə nisbətən 2004-cü ilin I rübündə ixrac əməliyyatlarının həcmi 2.90% (19599.0 min ABŞ dolları), idxal əməliyyatlarının həcmi isə 48.43% (222102.9 min ABŞ dolları) artmışdır. İdxal əməliyyatlarının həcmi əsasən təbii qazın, dənli bitkilərin, avadanlıqlar və texniki qurğuların, elektrik maşınları və onların hissələrinin, poliqrafiya sənayesinin məmulatlarının, qara metallar, mebel, plastik kütlələr və onlardan hazırlanan məmulatlar və başqa malların idxalı hesabına artmışdır.

Müvəqqəti ixrac rejimində ölkəmizdən 3870.5 min ABŞ dolları dəyərində mal ixrac edilmiş, 81953.9 min ABŞ dolları dəyərində mal isə ölkəyə müvəqqəti idxal olunmuşdur.

2004-cü ilin I rübündə 46869 ədəd nəqliyyat vasitəsindən istifadə edilməklə 5046.7 min ton yük daşınmışdır. Bunlardan 2927.5 min tonu (8620 ədəd nəqliyyat vasitəsi) ixrac əməliyyatlarının, 2119.3 min tonu (38249 ədəd nəqliyyat vasitəsi) isə idxal əməliyyatlarının payına düşür. Əsasən dəmir yolu (21416 ədəd vaqon) və avtomobil yolu nəqliyyatından (15989 ədəd) istifadə edilmişdir. Xam neftin və təbii qazın daşınmasında stasionar nəql etmə vasitəsindən (boru kəməri) istifadə edilmişdir.

Tranzit rejimində Azərbaycan Respublikası ərazisindən 1975989.3 ton yük keçirilmişdir. Tranzit yüklər əsasən Gürcüstan (961367.3t), İtaliya (444871.2t) Respublikalarına, İsveçrəyə (217036.9t), Kipr (98626.0t), Türkmənistan (51367.4t), Tacikistan (50094.8t), Türkiyə (46730.2t) Respublikalarına və Rusiya Federasiyasına (43147.8t) göndərilmişdir.

2004-cü ilin I rübü ərzində ixrac-idxal əməliyyatlarının həmçinin aylar üzrə dəyişməsi aşağıdakı kimi olmuşdur:

- ixrac əməliyyatlarının həcminin yüksək həddi mart ayında (442143.4 min ABŞ dolları), aşağı həddi isə fevral ayında (120062.5 min ABŞ dolları) olmuşdur;

- idxal əməliyyatlarının həcminin yüksək həddi mart ayında (254736.9 min ABŞ dolları), aşağı həddi isə yanvar ayında (203037.1 min ABŞ dolları) olmuşdur;

- mart ayında ixrac əməliyyatlarının həcmi fevral ayına nisbətən 322080.8 min ABŞ dolları həcmində artmışdır;

- mart ayında idxal əməliyyatlarının həcmi fevral ayına nisbətən 31835.0 min ABŞ dolları həcmində artmışdır.

- ixrac əməliyyatlarında orta aylıq artım 154950.1 min ABŞ dolları, idxal əməliyyatlarında isə orta aylıq artım 25849.9 min ABŞ dolları olmuşdur.

Fiziki şəxslər tərəfindən respublikaya gətirilən 10180.0 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə gömrük mədaxil orderləri ilə rəsmiləşdirilmişdir.

İdxal-ixrac əməliyyatlarının saziş növləri üzrə təhlili göstərir ki, 2004-cü ilin I rübündə 21, 41, 78 və 80 saziş növlərinə üstünlük verilib.

	İxracda:	İdxalda:
01 (milli valyuta ilə hesablaşma)	-1.13%	-0.03%
21 (SD ilə hesablaşma)	-52.76%	-59.06%
23 (dövlət krediti üzrə hesablaşma)	-0.00%	-0.17%
41 (qapalı dövriyyəli valyuta)	-0.50%	-3.62%
51 (barter sazişi)	-0.06%	-0.01%
78(kompensiasialı öhdəlik. hesab.)	-39.40%	-0.00%
80 (digərləri)	-6.15%	-37.11%

İdxalın və ixracın strukturunda gömrük nəzarətindən keçən əsas əmtəələrin payı (%-lə) aşağıdakı kimidir
(2003-cü ilin I rübü ilə müqayisə statistik dəyərə görə aparılmışdır):

İxracda: xam neft - 63.84% (2003-cü ilin I rübünə nisbətən 90.38%), neft məhsulları - 18.62% (116.71%), qara metallar və onlardan hazırlanan məmulatlar -1.48% (134.25%), alkoqollu və alkoqolsuz içkilər -0.12% (70.32%), kimya məhsulları -2.75% (162.88%), pambıq -1.68% (149.43%), tütün və tütün məmulatları- 0.34% (88.18%), alüminium və ondan hazırlanan məmulatlar -1.49% (814.23%), meyvə-tərəvəz məhsulları -1.15% (168.48%), bitki və heyvan mənşəli yağlar -1.95% (229.47%) təşkil edir. Qalan əmtəələrin payına 6.58% düşür.

İdxalda: ərzaq məhsulları -14.62% (2003-cü ilin I rübünə nisbətən 153.00%), neft qazı və digər qazaoxşar karbohidrogenlər -9.96% (97.43%), maşın və elektrik aparatları, avadanlıqlar, elektrotexniki avadanlıqlar və onların ehtiyat hissələri -26.51% (160.76%), qara metallar və onlardan hazırlanan məmulatlar -17.31% (150.62%), nəqliyyat vasitələri və onların hissələri -6.25% (182.70%), mebel -1.16% (213.41%), oduncaq və ondan hazırlanan məmulatlar -1.41% (158.53%), xalq istehlak malları -1.49% (146.73%), əczaçılıq məhsulları -1.04% (227.44%) təşkil edir. Qalan əmtəələrin payına 20.24% düşür.

İdxalın strukturunda əsas yer tutan əmtəələrin miqdarı və dəyəri aşağıdakı kimidir:

	Miqdarı	Dəyəri (min ABŞ dol)	2003-cü ilin ilk 3 ayı ilə netto çəki. nisb.%-lə
1. Ət və ət məhsulları	8914.7t	91580.4	140.2%
- humanitar yardım	4.6t 2.7
2. Buğda	263544.1t	51195.8	185.6%
3. Un	860.2t	209.0	106.9%
- humanitar yardım	511.7 t	88.8t 25.7
4. Şəkər	25772.1t	3684.2	114.6%
5. Yağ	24356.2t	12739.1	142.4%
-kərə yağı	4469.6t	3509.2
-bitki və heyvan mənş. yağlar	19886.6t	9229.9
-o cümlədən hum. yardım	377.1t	402.2
6. Çay	2938.1t	5759.3	213.6%
7. Spirt	242332.3L	218.1	85.1%
8. Spirtli içkilər	413209.8L	800.1	91.6%
9. Tütün məmulatı	224078.4 min əd.	3915.1	92.6%
10. Qara metallar	54436.3t	22229.7	165.2%
11. Minik avtomobilləri
-YGB əsasında rəsmiləşdirilmiş	4650 əd.	20007.4	154.4%
-GMO əsasında rəsmiləşdirilmiş	1917 əd.	7856.4
12.Neft məhsulları	3936.4t	3728.9
13. Elektrik enerjisi	876055.7 kvt/s	21813.1
14. Neft qazı və digər qazaoxşar karbohidrogenlər	1297748.9 min kub.m	67784.1
15. Neft qazı və digər qazaoxşar karbohidrogenlər	18689.1 t	2301.3
	2757388.7 min kub.m	149315.4

İxracın strukturunda əsas yer tutan əmtəələrin miqdarı və dəyəri aşağıdakı kimidir:

	Miqdarı	Dəyəri (min ABŞ dol)	2002-ci ilin ilk 4 ayınanetto çəki. nisb.%-lə
1. Neft (xam)	2103468.7t	443332.8
1.1 Boru kəməri ilə 01.04 2004-cü ilə qədər gedən xam neft (sayğac göstəricilərinə əsasən)
(sayğac göstəricilərinə əsasən)
-şimal boru kəməri ilə	627914.0t
-Supsa boru kəməri ilə	1518091.8t
2. Neft emal məhsulları	556749.5t	129291.6
o cümlədən, saziş növləri üzrə:
-sərbəst dönərli valyutaya	521014.5t	120501.3
-milli valyutaya	32098.5t	7801.9
- digərləri	3636.5t	988.4
2.1. 01.04.2004-cü ilə qədər şərti bəyan. ilə yola salın. rəsmi- ləşdirilməmiş neft məhsulları	125455.4t
3. Bitki və heyvan mənş. yağlar	11755.3t	13532.9	102.4%
4. Spirtli içkilər	1048311.0L	853.1	40.9%
5. Tütün	1821.4t	1286.8	81.4%
6. Tütün məmulatı	236170.0 min əd	1073.9	163.7%
7. Qara metallar	39441.3t	9814.9	126.8%
8. Alüminium	6856.1t	10324.2	698.2%
9. Çay	1773.7t	4604.1	519.9%
10. Pambıq mahlıcı və tullantıları	10257.8t	11667.9	111.3%
11. Elektrik enerjisi	127310.8	1998.2min kvt/s	1865.8

Xam neft Azərbaycan Beynəlxalq Əməliyyat Şirkəti (1267609.72 ton) və Dövlət Neft Şirkətinin Marketinq və İqtisadi Əməliyyatlar İdarəsi (835857.7 ton) tərəfindən ixrac edilmişdir.
Neft məhsullarının ixracında "Azərneftyağ" İstehsalat Birliyi (298985.9 ton (53.70%)), Dövlət Neft Şirkətinin Marketinq və İqtisadi Əməliyyatlar İdarəsi (212930.1 ton 38.25%) və "Azal Oil" (31715.4 ton) (5.70%) üstünlük təşkil edir.

Respublikanın rezident və qeyri-rezidentləri xarici ölkələrə (MDB ölkələrindən başqa) 607135.2 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə (ümumi ixraca nisbətən 87.43%) çıxarmışlar, o cümlədən, 316448.3 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə sərbəst dönərli valyuta ilə (ixraca nisbətən 52.12%), 273613.6 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə kompensasiyalı öhdəliklər hesabına (ixraca nisbətən 45.07%) və 13427.9 min ABŞ dolları dəyərində mal digər sazişlər hesabına (ixraca nisbətən 2.21%) çıxarılmışdır.

Eyni zamanda respublikaya xarici ölkələrdən 420275.2 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə (ümumi idxala nisbətən 61.74%) gətirilmişdir. Onlardan 171397.2 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə sərbəst dönərli valyutaya (idxala nisbətən 40.78%) və 246778.4 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə digər sazişlər hesabına (ixraca nisbətən 58.72%) gətirilmişdir.

Xarici ölkələr üzrə müsbət saldo 186860.1 min ABŞ dolları təşkil edir.
Respublikanın rezident və qeyri-rezidentləri MDB ölkələrinə 87313.8 min ABŞ dolları dəyərində məhsul (ümumi ixraca nisbətən 12.57%) çıxarmışlar, o cümlədən, 49917.3 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə sərbəst dönərli valyuta ilə (ixraca nisbətən 57.17%), 29331.3 min ABŞ dolları dəyərində digər sazişlərlə (ixraca nisbətən 33.59%) və 3453.0 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə qapalı valyutaya hesablaşmalar ilə (ixraca nisbətən 3.95%) çıxarılmışdır.

Eyni zamanda, respublikaya MDB ölkələrindən 260400.7 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə (ümumi idxala nisbətən 38.26%) gətirilmişdir. Onlardan 230579.7 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə sərbəst dönərli valyutaya (idxala nisbətən 88.55%), 23825.5 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə qapalı valyutaya hesablaşmalar ilə (idxala nisbətən 9.15%) gətirilmişdir.

MDB ölkələri üzrə mənfi saldo 173086.9 min ABŞ dolları təşkil edir.

Azərbaycan Respublikasının ixrac və idxalında xüsusi çəkisi böyük olan ölkələrdən aşağıdakıları göstərmək olar.

İxracda:			İdxalda:
Ölkənin adı	min Abş dolları	ümumi ixraca nisb.%-lə	Ölkənin adı	min ABŞ dolları	ümumi idxala nisb.%-lə
İtaliya	378901.70	54.56	Rusiya	107827.67	15.84
İsrail	65401.57	9.42	Qazaxıstan	85864.48	12.61
Rusiya	39066.20	5.63	B/Britaniya	65825.03	9.67
Türkiyə	30655.16	4.41	Türkiyə	51355.71	7.54
İran	29490.87	4.25	Almaniya	39254.85	5.77
Gürcüstan	26250.14	3.78	Ukrayna	33064.44	4.86
Xorvatiya	24447.46	3.52	Çin	32253.71	4.74
Fransa	16600.16	2.39	ABŞ	31379.19	4.61
Tacikistan	11273.89	1.62	Yaponiya	23751.05	3.49
Latviya	7468.72	1.08	Fransa	23473.86	3.45

Yuxarıda göstərilən bütün göstəricilər cari valyuta məzənnəsi əsasında hesablanmışdır.

Qeyd etmək lazımdır ki, hesabat dövründə xarici-iqtisadi əlaqələrlə 3151 hüquqi və fiziki şəxs məşğul olmuşdur. Bunlardan 1711 dövlət və özəl müəssisə, 1440 isə fiziki şəxslərdir. İxrac əməliyyatlarında dövlət sektorunun payı 348827.4 min ABŞ dolları (50.23%), özəl sektorun payı 340609.9 min ABŞ dolları (49.05%), fiziki şəxslərin payı isə 5011.8 min ABŞ dolları (0.72%) olmuşdur. İdxal əməliyyatlarında dövlət sektorunun payı 156616.7 min ABŞ dolları (23.01%), özəl sektorun payı 473705.6 min ABŞ dolları (69.59%), fiziki şəxslərin payı isə 50353.6 min ABŞ dolları (7.40%) olmuşdur.

DGK Statistika və İnformasiya Texnologiyaları İdarəsi